Φανταστείτε ότι είστε γιατρός σε ένα μεγάλο νοσοκομείο, στο οποίο έρχονται κάθε μέρα εκατοντάδες ασθενείς. Μια γυναίκα η οποία μιλάει μόνο ισπανικά έρχεται και παραπονιέται, σύμφωνα με την κόρη της η οποία μιλάει και αγγλικά και λειτουργεί ως διερμηνέας, για κοιλιακό άλγος. Της δίνετε ένα παυσίπονο και της επιτρέπετε να επιστρέψει στο σπίτι της. Αυτή επιστρέφει την επόμενη ημέρα με το ίδιο αίτημα, το ίδιο και τη μεθεπόμενη. Προβληματίζεστε και δεν ξέρετε τι να κάνετε, αφού οι εξετάσεις της ασθενούς δεν δείχνουν τίποτα παθολογικό. Μετά από πολλές ημέρες, τυγχάνει να βρεθεί μια ισπανόφωνη νοσοκόμα στο νοσοκομείο, που ανακαλύπτει, μετά από συζήτηση μαζί της, ότι το άλγος εντοπίζεται στην περιοχή των γεννητικών οργάνων της γυναίκας και όχι στην κοιλιά. Η ίδια ομολογεί ότι ντρεπόταν να το πει στην κόρη της, που λειτουργούσε όλες αυτές τις ημέρες ως η μοναδική διερμηνέας.

Αυτή η ιστορία, που είναι αληθινή και συνέβη σε ένα μεγάλο νοσοκομείο των ΗΠΑ, θίγει το πώς η γλωσσική διαφορά μπορεί να σταθεί ως σημαντικό εμπόδιο στην επικοινωνία γιατρού-ασθενούς και να καθυστερήσει την έγκαιρη διάγνωση, θεραπεία και ανακούφιση του τελευταίου.

Όμως ο πολιτισμός δεν είναι μόνο η γλώσσα. Συχνά περιγράφεται ως ο συνδυασμός ενός συνόλου γνώσεων, πεποιθήσεων και συμπεριφοράς και αποτελείται από πολλά στοιχεία που είναι συγκεκριμένα για εθνοτικές, φυλετικές, θρησκευτικές, γεωγραφικές ή κοινωνικές ομάδες. Αυτό περιλαμβάνει την προσωπική ταύτιση, τη γλώσσα, τις σκέψεις, τις επικοινωνίες, τις πράξεις, τα έθιμα, τις πεποιθήσεις, τις αξίες και τους θεσμούς. Έτσι και οι πολιτισμικές διαφορές που μπορεί να προκύψουν μεταξύ ατόμων είναι πολλές και διαφορετικές και η ιστορία που αναφέραμε παραπάνω είναι μόνο μία από χιλιάδες ιστορίες που αναδεικνύουν την αδυναμία των συστημάτων υγείας και των παρόχων υπηρεσιών υγείας να διαχειριστούν, πολλές φορές, τις πολιτισμικές διαφορές με τους/τις ασθενείς τους.

Στη σύγχρονη κοινωνία, η επαφή με διαφορετικούς πολιτισμούς αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Συναντάμε ανθρώπους διαφορετικής εθνικότητας, θρησκείας ή κουλτούρας στις σχολές μας, σε χώρους εργασίας, δημόσιες υπηρεσίες και φυσικά στο σύστημα υγείας. Η παγκοσμιοποίηση και οι μεταναστευτικές ροές έχουν συμβάλει σε αυτό το φαινόμενο, ενώ η χρήση του διαδικτύου έχει επιτρέψει σε ανθρώπους που βρίσκονται σε όλες τις άκρες του κόσμου να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους. Μπορούμε πλέον να μιλάμε για μια Πολυπολιτισμική Κοινωνία. Mπορούμε όμως άραγε να μιλάμε και για Διαπολιτισμικότητα;

Ο όρος αυτός δεν συνεπάγεται, όπως πολλοί νομίζουν, την ισοπέδωση του πολιτισμού και της κουλτούρας κάθε ατόμου. Η Διαπολιτισμικότητα δεν είναι απλώς η συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμών, αλλά η ενεργητική αλληλεπίδραση, σεβασμός και κατανόηση μεταξύ τους. Το κάθε άτομο έχει διαφορετικά πολιτιστικά στοιχεία, αλλά σέβεται τα άτομα προερχόμενα από άλλους πολιτισμούς και μπορεί να συμβιώσει και να συνεργαστεί αρμονικά μαζί τους. Πρόκειται για μια στάση ζωής που προϋποθέτει ενσυναίσθηση, διάθεση για μάθηση και απελευθέρωση από προκαταλήψεις. 

Η Διαπολιτισμικότητα δεν είναι μια ουτοπική κατάσταση. Είναι κάτι που μπορούμε και πρέπει όλοι, όλες και όλα μας να καλλιεργήσουμε. Μέσα από την εκπαίδευση, τον διάλογο, την επαφή με διαφορετικές κοινότητες και πολιτισμούς, μπορούμε να ευαισθητοποιηθούμε για τις πολιτισμικές διαφορές και να αναπτύξουμε ανεκτικότητα σε αυτές. Σημαντική είναι και η προσωπική μας αυτογνωσία, να γνωρίζουμε δηλαδή τα δυνατά στοιχεία του πολιτισμού μας και να τον αγαπάμε, χωρίς όμως να τον εξιδανικεύουμε και να απορρίπτουμε οτιδήποτε διαφορετικό.

Η διαπολιτισμική κατανόηση είναι μια πολύ σημαντική δεξιότητα για τον καθένα από εμάς, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο. Μας βοηθά να οικοδομούμε αυθεντικές, ουσιαστικές σχέσεις και να αποφεύγουμε τις παρεξηγήσεις. Παράλληλα μας οδηγεί στο να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας και να εξελιχθούμε ως άτομα. Ειδικά για τους επαγγελματίες υγείας, η κατανόηση της πολιτιστικής ταυτότητας του ασθενή ενισχύει την εμπιστοσύνη, βελτιώνει τη συμμόρφωση στη θεραπεία και οδηγεί σε πιο ανθρώπινες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις. Η υγεία δεν είναι μόνο βιολογία, αλλά και ανθρώπινη επικοινωνία και πολιτισμός.

Ως HelMSIC, αναγνωρίζοντας την σημασία της διαπολιτισμικότητας και της ανάπτυξης διαπολιτισμικής κατανόησης, προσπαθούμε να ενθαρρύνουμε και να βοηθήσουμε τους/τις φοιτητές/τριες ιατρικής στην ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων. Στο πλαίσιο των προγραμμάτων μας: HelMSIC Exchanges και Twinning Project, οι φοιτητές/τριες ιατρικής της Ελλάδας έχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με φοιτητές/τριες ιατρικής από άλλες χώρες του κόσμου, να γνωρίσουν τον πολιτισμό και την κουλτούρα τους και να εκπαιδευτούν σε ένα διαφορετικό σύστημα ιατρικής εκπαίδευσης και υγείας. Παράλληλα, η θεματική της κουλτούρας, του πολιτισμού και της διαπολιτισμικής κατανόησης βρίσκεται σταθερά σε εκπαιδευτικά sessions που διοργανώνουμε για τα μέλη μας και τους/τις φοιτητές/τριες  ιατρικής γενικότερα. Τέτοια παραδείγματα είναι τα Pre-Exchange Training 2 και Upon Arrival Training με αφορμή το Πρόγραμμα των Ανταλλαγών, καθώς και το εκπαιδευτικό session με τίτλο “Διαπολιτισμικότητα στην Υγεία” που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια Πανελλήνιας Συνάντησής μας τον Ιούλιο 2024. 

Σας καλούμε και εσάς, με αφορμή τη συγκεκριμένη ημέρα, να εξερευνήσετε περισσότερο τη Διαπολιτισμικότητα και τι μπορεί να μας προσφέρει. Όταν ανοίγουμε την καρδιά και το μυαλό μας στη διαφορετικότητα, δεν μαθαίνουμε μόνο για τους άλλους – ανακαλύπτουμε και νέες πτυχές του εαυτού μας. Η Διαπολιτισμικότητα δεν είναι πρόκληση· είναι ευκαιρία για εξέλιξη, ενσυναίσθηση και κοινή ανθρωπιά!